Kutsidazu bidea, Ixabel, euskaldun berriaren epopeia arrakastatsua idatzi ondoren, hizkuntzarekin jolasean aritzea bururatu zaio Joxean Sagastizabali. 500 sarrera baino gehiago agertzen dira liburuan. Lotsarik gabe poesiatzat saltzeko moduko puskarik bada hiztegi honetan. Aforismo modukorik ere bai. Komiki tankerakoak ez gutxi. Antzerki-esketxak, ipuin-pasadizoak, elezahar tankerakoak
Bestalde, atal bakoitzak igarkizun baten tankera hartzen du. Baina ororen gainetik, behin baino gehiagotan irribarrea sorrarazten duen liburua da Sagastizabalena.
Skvorecky txekiarrak erretratatzen digun munduan, inoiz baino otsoagoa zen gizakia hurkoarentzat; zer esanik ez hurkoa judua izanez gero
Ez gaude, alabaina, Holokaustoaren aurkako auskalogarren alegatoaren aurrean. Pertsonaia, egoera eta bizipen gurutzatuez ehunduriko narrazio-bilduma hunkigarri bezain ironiazkoa dugu Mundu mingotsa, haur baten begirada zorrotzari helduaren etsipen burlaizezkoa eransterakoan maisutza itzela erakusten duen kontalari batek ondua.
Ikasketa-prozesu baten lekuko egiten gaitu Koaderno Handiak. Pertsonaia nagusien, bi anaia
bikien, ikasketa-prozesua da. Hirurogeita bi atal laburretan zehar, zer ez digute kontatzen. Eta
nola. Liburuak jakin-mina pizten du. Erakarri eta berarekin eramaten du irakurlea liluraturik.
Edonor harritzen baitu horrelako gertaera lazgarriak hain xalo kontaturik entzuteak. Xalotasunaire
hori lortzeko, Agota Kristofek haurren idaztankera antzeratzen du.
Irakurketa amaitu eta gero, liburua itxi eta gogoetatsu geratuko gara, irria ezpainetan
eta galderaren bat buruan jauzika. Gaiztoak eta ankerrak al dira? Zer da Ongia?; zer Gaizkia?
Non ditu Etikak mugak? Nork du munstro-izaera, mutikoek ala inguruan duten gizarteak?
Besteaz gabetua izan den baten erraietako garrasia ote da Koadernoa? Umore beltz
ederrez zipriztinduriko garrasia betiere. Liburu apala, xumea; eta, bere xumean, sakon ere.
Liburu hau deskubrimentu bat da. Juan Bautista Agirre sermoilaria ipuin-kontalari bihurtu da, Arpoi baten eran izeneko liburuari esker. Bere sermoietan, noiz edo noiz, eta bizitza bertutetsua edo ezaina zein zen adierateko hainbat pasarte edo ipuin baliatu zituen. Horiek dira liburuan datozenak. Antzinateko idazle klasikoen kontakizunak, kristau autoreenak, herri ipuinak, Bibliako parabola eta narrazioak, bere aitorle esperientziatik ateratako pasarteak
Irakurleak gozamena segurua du Asteasuko Agirreren kontatzeko moduarekin, eta, gainera, garai hartako gizartea ulertzeko bide bat zabalduko zaio liburua irakurtzean, ikusirik, zein eratako kontakizunek izuarazten zuen, eta zeinek barreazala sortarazten zion orduko euskaldunari. Testu guztiak euskara batuan jarrita daude.
Antonen familia, zorretatik ihes eginik, beste hiri batean bizi diren senideengana joaten da bizitzera. Etxeko baratzea ikusita, Antonen aitari diru etekinak eman ditzakeen nekazaritza intentsiborako asmo bat bururatzen zaio, baina azkenean gaizki ateratzen zaio. Egoera ekonomiko larria zuzentzeko bidea, ordea, Antonen proiektu bitxietatik etorriko da. Azken batean, liburu honetan, ikuspegi futurista batetik, erabat desberdinak diren bi bizimoduren arteko desoreka azaltzen da, umorea eta ironia baliatuz.
Joyceren lehen maisu-lana da Dublindarrak. Ez da ipuin-bilduma soila, hamabost ipuin soltez osatua; batasuna duen liburua baizik. Ipuinak ez dira hiriko estanpa edo hiritarren karikatura batzuk: azaleko itxuraren atzean karga osagarri eta aberasgarri da. Batek beste baten oihartzun egiten du. Hasieratik amaieraraino irakurri eta gero, nabarmen ageri dira liburuaren osotasuna eta zatiek elkarrekin duten harremana. Ordena kronologiko bat ere jarraitzen dute kontakizunek: haurtzaroko istorioak, nerabezarokoak, helduarokoak eta Dublingo bizitza publikokoak.
Dublindarrak liburuan dago Hiria, kontakizunen euskarri eta magal, bere izen propio eta guzti. Eta, hirian, hiritarrak, horiek ere beren izen propioekin. Gizarte oso bat. Hain zuzen ere, Joycek salatu nahi zuen gizarte indargabetu, paralizatu eta ohiturei lotu huraxe. Joycek jende arrunt horren egunerokotasunaren akta jasotzen du ahalik eta objektibotasun handienaz, berak ikusten duen bezala, eta haien jokabidearen juzkurik egin gabe.
Irene Aldasorok Euskadi Saria jaso zuen 2000n, liburu honen itzulpenagatik
Hegoaldea esaten da, baina zenbat hegoalde ez ote dago, Italian bezala, munduko hainbat bazterretan eta gutariko bakoitzaren baitan. Turinen jaioa, medikua ikasketaz, pinturaz eta literaturaz interesatua, ez zirudien Levi zenik egokiena hegoaldeko nekazarien arazoak aztertu eta ulertzeko. Lucanian deserriraturik egin zuen urtebeteak liburu honetarako ernemuina eskaini zion, ordea.
¿Qué ocurre en una sociedad para que en ella arraiguen culturas tan antagónicas que no pueden vivir juntas? La vieja sociedad vasca llegó a esta situación crítica en el siglo XIX e intentó dirimirla mediante sangrientas guerras civiles: indagar cómo los vascos se escindieron en comunidades enemigas es el objetivo de este libro.
Narrazio gidari bat ageri da Itzalen itzal ipuin-bilduman, hainbat ipuin biltzen dituena. Eta narrazio gidari horrek garrantzi handiagoa hartzen du, gainera, liburuan aurrera egin ahala, ipuin ttiki distiragarriek baino. Marrubi-sorta baten antzera antolatuak ageri dira ipuinak, eta landare-zurtoin batek lotzen ditu. Bidaia bat da landare-zurtoina. Bidaia bat Italian barrena eta Erdi Aro eta Berpizkunde garaian atzera, gaurko gizakiaren ikuspegitik bada ere. Hamaika hiri ikusiko ditu irakurleak, auto baten leihotik bezala pasatzen; autoan bertan gertatzen denari jarri beharko dio, ordea, arretarik handiena.
Euskarak dituen zenbait gaitz euskalkiak baliatuaz sendatu edo, behintzat, arindu daitezkeela begitantzen zait. Hortik dator saioaren izenburua: Euskararen sendabelarrak. Izan ere, sendagarri naturalak dira belarrak, eta ba ote da euskalkiak baino sendagarri naturalagorik? Sendagarri onenekin ere, baina, ez da izango samurra euskararen etorkizuna. Gabriel Arestik zioenez, euskararen asturua ez da gauza segurua, eta, oraindik orain, berdintsu esan du Joseba Sarrionandiak: euskaldun jaioz gero ez dela harritzekoa suerte eskasaz bizitzea. Saharatarren, Ameriketako indioen eta mundu zabaleko beltzen egoerarekin alderatu zuen euskaldunona, «Kiromantzidxa» izeneko poeman. Baina, esanak esan, euskarak badu gauza bat ona: ibili luzea egin duela. Eta asko ibili ohi denak asko ikusi ohi du, eta asko ikusi ohi duenak, asko ikasi, eta horrek beti ematen du konfiantza. Euskaldunok ere badugu geure buruan konfiantza. Badugu geure herrian, Euskararen Herrian, itxaropena. Aulestiko Bengoetxeatarren armarrian iltzatuta gelditu da geure buruan daukagun ziurtasuna: «Bekoak goikoa eskondu leidi, ta txikiak handia benzi ledidi, asmuz eta jakitez».
