«Algunos son donostiarras, muchos guipuzcoanos, casi todos vascos. Es una elección caprichosa. No son sus biografías, porque para eso ya están el BOE o el padrón: lo que va aquí es mi visión de ese paisanaje, mis retratos personales, porque es lo que puedo aportar que no esté ya en el Espasa. He conocido a esta gente y ahora pinto el retrato colectivo de una generación. ¿Por qué 101 vascos y medio? Porque los 101 personajes del libro son vascos en sentido amplio y el medio es Woody Allen: el paisano más cercano de cuantos desfilan por estas páginas. Aunque él naciera en Nueva York y yo en Gros. De Arzak a Atxaga y de Oteiza a Ainhoa Arteta, de Xabi Alonso a Odón Elorza y de Argiñano a Julio Medem. Y al final, Ibarretxe. Lo dijo Dalí, o Picasso, qué más da: si aún no se parecen a mis retratos, ya se parecerán». Mitxel Ezquiaga
«Aurpegia mozorrotu gabe generamanean inork ez zigun begiratzen. Orain jarri dira guri begira, aurpegia mozorrotu dugulako
Beraz, garbi dago: ikus gaitzazuen estali dugu aurpegia. Ikus gaitzazuen» (Marcos komandanteordea). Gaur egun, inoiz baino gehiago, Bestelako Komunikazioa matxinada-ekintza bat da: asperdura, hipokrisia, manipulazioa, merkatuaren diktadura, infantilismo eta gorrotoaren aurka altxatzen den errebolta horizontala eta demokratikoa. Han eta hemen, egunez egun, hedatuz doan sarea da; teknologia berrien abantailez baliatzen den mugimendu maitagarria. Aberririk ez duen matxinada da: Venezuelan, Chiapasen, Iraken, Madrilen edota Euskal Herrian bertan gauzatzen da. Egunero. Ez dezagun ahantz masa-hedabideak ez direla guztiahaldunak. Ez, menderagarriak dira. Eta garaitzeko bidean, Bestelako Komunikazioa tresna erabilgarria da. Merkea eta alternatiboa. Inoiz ez da berandu irudimenaren matxinada abiatzeko. Abiatu gaitezen bada, ausardiaren zurrunbiloan!
Las cinco narraciones que contiene este libro tienen como telón de fondo las circunstancias que han condicionado la vida de los nacidos en los primeros años 60. En la primera de las narraciones, el autor se sumerge en el ambiente de la posguerra, del cual han llegado hasta él sólo los ecos. Las siguientes piezas narrativas se aproximan gradualmente al momento actual, y en ellas es constante la presencia de la violencia política (o, más exactamente, de los seres humanos que la practican y de los que la padecen), bien como telón de fondo, bien como elemento de primer plano. No se trata, sin embargo, de un libro sobre el conflicto vasco, sino de una literatura rebosante de humanidad (y de crudeza) que se aproxima al universo de todos cuantos hemos tenido que aprender a vivir y convivir en ese contexto.
Se leen con una sonrisa. Porque las narraciones que conforman este libro rebosan humor. Un humor a veces tierno y a veces punzante, o negro, incluso trágico. Las breves narraciones de Iturbe se leen con suma atención, y hacen experi-mentar a quien se sumerge en ellas cierta sensación de culpabilidad, como si se escucharan conversacio-nes ajenas. Se leen con avidez, al ritmo del pulso rápido que la auto-ra imprime a su prosa, y con el acicate de la mordacidad que desti-la su constante ironía. Las voces son casi siempre femeninas, y los temas giran en torno a la confrontación entre los sexos. Es decir, las narraciones de Iturbe hablan de amor, odio y ven-ganza, y la perspectiva narrativa se sitúa siempre en pleno centro del conflicto, nunca en la fría posición del observador neutral.
Idazlearen eginbehar nagusia munduak sortzea bada, hona hemen literatur lan bat. Australiako aborigenen munduan du abiapuntua Sagastizabalen eleberriak. Hango baztergabetasunean, ehizan eta bilketan, larrugorritan bizi zen jende baketsua, poesia hutsa diren bere sinesmenekin. Oinarria hori badu ere, mundu oso bat sortzen du ia ezerezetik, izen, izan eta guzti, fantasiaren festa betean eraikia. Sexualitateak presentzia handia du liburuan, sexu-aukeren arteko muga lanbrotsuek eta jolasak bezala. Kontabidearen taupada komikiarena da, umorez eta poesiaz lurrindua.
Bi aditzek ematen digute liburu honetako jardunaren gakoa: hizkuntzaz gozatu, hizkuntzaz jabetu. Bi aditz horiek elkartuta, jolasa eta autoerreferentzia jartzen zaizkigu, biak ala biak, agerian, hemen azaltzen eta sailkatzen diren adierazpen ludiko guztien abiapuntuan hizkuntzaren gaineko gogoeta dagoelako. Kontzienteki askotan, ohartu gabe beste batzuetan, darabilgun hizkuntzaren nondik norakoak zalantzan jartzera eta birpentsatzera bultzatzen gaituzte ariketa hauek, hitzen beste aldean hitzen honako aldean, akaso dagoen mundua ikusarazten baitigute.
Horretarako, jokalariak ez ezik, esploratzaileak behar ditugu hizkuntz zelaian, hitzen, esaldien, arauen
iturburuetara joan, haietan barneratu, aurkitutakoa apurtu, aztertu eta berregin, eta, azkenik, sortzeko kemena eta trebetasuna duten esploratzaileak: hizkuntza jolasgai bihurtzeko.
Euskadi ta Askatasuna. Askatasunak behartu zuen ETAren hasiera, askatasunak behartu du bere amaiera. Ez dago jada Beste nagusirik. ETAren su-etenak horixe dio: gure esku dago guztia. Badugu parlamentua, baditugu alderdi politikoak eta elkarteak, eta badakigu kontatzen esku altxatuak zeren alde dauden. Zein da ba gure arazoa? Besarkada historikorako ordua da. Galdutakoen memoria erredimitzeko modu bakarra: euskal berpizkunde berri bat.
Errazena litzateke ETA terrorismoa besterik ez dela izan esatea, gurekin zerikusirik ez duela, eta kito. Baina hasieratik eta gaur arte ETA gurea izan da, euskal gizarte osoarena. Su-etenaren ondoren ETAk behin-betiko agur esatea gizartearen erantzukizuna ere bada neurri batean. Zer egiten dugu orain ETAren hondakinekin?.
Su-etenaren inguruko hausnarketa ausart honek politikaren premia aldarrikatu nahi baitu, politika aurreko esparrura garamatza eta errealitateak izaera ertz askotarikoa duela azpimarratzen digu. Hargatik, errealitatera behar bezala hurbiltzeko, talaia askotatik begiratu beharko diogu, batzuek munstro gisa eta besteek utopia baten itxura emandakoari benetako aurpegia ikusteko.
Martín el erizo descubre la música. Pero, por desgracia, su voz no le gusta a nadie. Ni siquiera sirven de nada las clases de canto que recibe del ruiseñor. Nadie quiere escuchar a Martín, y nadie quiere cantar con él en el coro. Solamente el lobo, el cuervo y el ciervo, que también cantan bastante mal, están dispuestos a cantar con Martín. Pero pronto descubrirán que no todo el mundo tiene los mismo gustos, y que también hay a quien le gusta su forma de cantar.
Igerabidek gauzak esatea baino nahiago izan du iradokitzea, Haiku zaharren teknika eguneratu baten bidez. Naturaren behaketa zehatzaren haritik norberaren sentsibilitateari hots egin. Autorea bere alter-egoarekin mintzo da liburuaren azken partean, aforismoen hizkuntzan, bizitza, artea eta literatur iharduna solaskide dituela. Xarma bereziz osatu du liburua Luis Emaldik, alderdi grafikoaren ardura hartuta.
Neokontserbadurismoaren gorakada eta hainbat fundamentalismoren indarberritzea dira mende akabera honen ezaugarrietako batzuk. Bestalde, pentsaera posmodernoak uko egin bide die arrazoimenari nahiz aurrerapenari. Modernitatea salatu, auzitan jarri edota osoki arbuiatzen dute mutur-puntetako joera hauek. Egia ote da arrazoiaren amets ilustratua porrot burrunbatsua izan dela? Frankfurteko Eskolaren gurasoek ere -Horkheimer eta Adornok, alegia- kritikatu egin zuten Argien ekarpena, Ilustrazioaren dialektika agerian jarriz: argi eta ilunaz egina dago Ilustrazioa. Modernitatearen aurpegi argi-itzaltsu hori, hain berezkoa zaion dialektika berezi hori, aitortu arren, egin zaizkion kritika askoren bidezkotasuna onartu arren, Ilustrazioaren asmo eta helburuak oraindik zutik dirautelakoan daude Habermas eta azken frankfurtiarrak. Ilustrazioaren huts eta desbideraketa guztiak osoki arbuiaturik ere, haren behin betiko lorpen eta balore orokorrei eutsi egin beharko genieke guk ere.
