Idazlearen eginbehar nagusia munduak sortzea bada, hona hemen literatur lan bat. Australiako aborigenen munduan du abiapuntua Sagastizabalen eleberriak. Hango baztergabetasunean, ehizan eta bilketan, larrugorritan bizi zen jende baketsua, poesia hutsa diren bere sinesmenekin. Oinarria hori badu ere, mundu oso bat sortzen du ia ezerezetik, izen, izan eta guzti, fantasiaren festa betean eraikia. Sexualitateak presentzia handia du liburuan, sexu-aukeren arteko muga lanbrotsuek eta jolasak bezala. Kontabidearen taupada komikiarena da, umorez eta poesiaz lurrindua.
Bi aditzek ematen digute liburu honetako jardunaren gakoa: hizkuntzaz gozatu, hizkuntzaz jabetu. Bi aditz horiek elkartuta, jolasa eta autoerreferentzia jartzen zaizkigu, biak ala biak, agerian, hemen azaltzen eta sailkatzen diren adierazpen ludiko guztien abiapuntuan hizkuntzaren gaineko gogoeta dagoelako. Kontzienteki askotan, ohartu gabe beste batzuetan, darabilgun hizkuntzaren nondik norakoak zalantzan jartzera eta birpentsatzera bultzatzen gaituzte ariketa hauek, hitzen beste aldean hitzen honako aldean, akaso dagoen mundua ikusarazten baitigute.
Horretarako, jokalariak ez ezik, esploratzaileak behar ditugu hizkuntz zelaian, hitzen, esaldien, arauen
iturburuetara joan, haietan barneratu, aurkitutakoa apurtu, aztertu eta berregin, eta, azkenik, sortzeko kemena eta trebetasuna duten esploratzaileak: hizkuntza jolasgai bihurtzeko.
Euskadi ta Askatasuna. Askatasunak behartu zuen ETAren hasiera, askatasunak behartu du bere amaiera. Ez dago jada Beste nagusirik. ETAren su-etenak horixe dio: gure esku dago guztia. Badugu parlamentua, baditugu alderdi politikoak eta elkarteak, eta badakigu kontatzen esku altxatuak zeren alde dauden. Zein da ba gure arazoa? Besarkada historikorako ordua da. Galdutakoen memoria erredimitzeko modu bakarra: euskal berpizkunde berri bat.
Errazena litzateke ETA terrorismoa besterik ez dela izan esatea, gurekin zerikusirik ez duela, eta kito. Baina hasieratik eta gaur arte ETA gurea izan da, euskal gizarte osoarena. Su-etenaren ondoren ETAk behin-betiko agur esatea gizartearen erantzukizuna ere bada neurri batean. Zer egiten dugu orain ETAren hondakinekin?.
Su-etenaren inguruko hausnarketa ausart honek politikaren premia aldarrikatu nahi baitu, politika aurreko esparrura garamatza eta errealitateak izaera ertz askotarikoa duela azpimarratzen digu. Hargatik, errealitatera behar bezala hurbiltzeko, talaia askotatik begiratu beharko diogu, batzuek munstro gisa eta besteek utopia baten itxura emandakoari benetako aurpegia ikusteko.
Martín el erizo descubre la música. Pero, por desgracia, su voz no le gusta a nadie. Ni siquiera sirven de nada las clases de canto que recibe del ruiseñor. Nadie quiere escuchar a Martín, y nadie quiere cantar con él en el coro. Solamente el lobo, el cuervo y el ciervo, que también cantan bastante mal, están dispuestos a cantar con Martín. Pero pronto descubrirán que no todo el mundo tiene los mismo gustos, y que también hay a quien le gusta su forma de cantar.
Igerabidek gauzak esatea baino nahiago izan du iradokitzea, Haiku zaharren teknika eguneratu baten bidez. Naturaren behaketa zehatzaren haritik norberaren sentsibilitateari hots egin. Autorea bere alter-egoarekin mintzo da liburuaren azken partean, aforismoen hizkuntzan, bizitza, artea eta literatur iharduna solaskide dituela. Xarma bereziz osatu du liburua Luis Emaldik, alderdi grafikoaren ardura hartuta.
Neokontserbadurismoaren gorakada eta hainbat fundamentalismoren indarberritzea dira mende akabera honen ezaugarrietako batzuk. Bestalde, pentsaera posmodernoak uko egin bide die arrazoimenari nahiz aurrerapenari. Modernitatea salatu, auzitan jarri edota osoki arbuiatzen dute mutur-puntetako joera hauek. Egia ote da arrazoiaren amets ilustratua porrot burrunbatsua izan dela? Frankfurteko Eskolaren gurasoek ere -Horkheimer eta Adornok, alegia- kritikatu egin zuten Argien ekarpena, Ilustrazioaren dialektika agerian jarriz: argi eta ilunaz egina dago Ilustrazioa. Modernitatearen aurpegi argi-itzaltsu hori, hain berezkoa zaion dialektika berezi hori, aitortu arren, egin zaizkion kritika askoren bidezkotasuna onartu arren, Ilustrazioaren asmo eta helburuak oraindik zutik dirautelakoan daude Habermas eta azken frankfurtiarrak. Ilustrazioaren huts eta desbideraketa guztiak osoki arbuiaturik ere, haren behin betiko lorpen eta balore orokorrei eutsi egin beharko genieke guk ere.
Euskal kulturaren eta euskararen gaurko egoera, fikzioak eta ajeak, literatur jardun propioa, itzulpengintza, homologazio nahia eta normalizazioa, mitoak eta desmitifikatzaileak… Barru hustuketa bat da Saizarbitoriak egiten duena liburu honetan, datorren milurtekoaren atarian bera kezkatzen duten gure errealitate sozio-kulturalaren hainbat alderdi mahai gainera ateratzen dituena. Jarrera kritikoa erakusten du, alde batekoekin bezala, bestekoekin ere, hiperkritiko izan beharra baitago euskal kulturaren mundu ofiziala, edo ofizial modukoa, sobera pozik ageri denean gaur egungo gure egoerarekin. Saizarbitoriaren jarrera kritikoa ez da erosoa, haatik; batez ere, legezkoa denez, ñabartua, zehaztua eta independientea izateko grinatik sortua delako.
Iuan de Tartas zuberotarraren Sugearen errautsa hau osatzen duten zatiak, bere bi liburuetatik hartuak dira: Onsa hilceco bidia (1666) eta Arima penitentaren occupatione devotac (1672). Bi parte ditu liburuak. Lehen partean, zati narratiboak hautatu dira, eta bigarrenean heriotzari buruzko testu luze filosofiko bat, autorearen erretorikaren gailentasuna agerian uzten duena. Zatiok, sailaren filosofiari jarraiki, euskara batuan (ahal den neurrian) jarri dira.
Zer gertatzen da zure alabak edo zure semeak eguzkia non bizi den galdetzen badizu? Galdera horri erantzuten saiatzen da autorea ipuin miragarri honetan. Eguzki amandreak hiru alaba ditu, zein baino zein ederrago eta bikainago hirurak: Alba, Eguerdi eta Arrats. Bakoitzaren ibilbidea kontatzen digu Felipe Juaristi idazleak, goizean hasi eta gaua egiten deino. Liburu honetan gauzatzat hartzen ditugunak (zuhaitzak, gaua, zerua, euria) pertsonaia bihurtu dira eta denak ari dira jolasean, denboraren ibilbidea zer den adierazi nahian.
Denok hasten gara txiki-txikitatik nobela luze bat irakurtzen, eta hil arte ez da nobela hori amaitzen. Bizitza du izenburu. Nobela horretan fikziozko pertsonaiak nahiz benetakoak nahasten dira; arrastoa utzi, eta han-hemenka aldentzen dira bidegurutzeetan zehar, herrenka. Sotiltasunez josten ditu Igerabidek pentsamenduok, hitz handirik gabe. Baina zer pentsa uzten zaituzten haritxoak dira, eta hitz handirik erabiltzen ez badu ere, hitz handiak datozkizu berehala burura liburua irakurri ahala: bizitza, heriotza, amodioa, adiskidetasuna
