Hiru gazte, Sophie de Réval, haren anaia Conrad, eta Eric von Lohmond, haien betiko adiskidea, gerra zibilak azpikoz gora nahastu eta suntsitutako Kurlandiako herrialde bakartuan, Lehenengo Mundu Gerraren azken urteetan eta sobiet iraultzaren hasieran. Paisaia urratuak eta gerrak jarriko du agertokia, patuak elkartuko ditu pertsonaiak eta haien desira bateraezinek, arbuioek eta inkomunikazioak idatziko tragedia. Azkeneraino jokatuko dituzte, halabeharrak eraginak balira bezala, hotz eta ia axolagabe, beraiek iruten dituzten paperak.
Jaca, diciembre de 1930. El capitán Galán y sus soldados se levantan en favor de la República. El capitán pagará con su vida no saber sabido cuándo alargar el paso. Zarautz, 1960. El fraile que creó y dirige la Escuela Profesional espera al coche que ha de llevarlo a Madrid. Va a recoger el premio que Franco ha concedido a la Escuela, y lleva en sus manos un inquitante regalo parael dictador. Entre quienes lo rodean, algunos piensan que el paso que se dispone a dar es excesivamente largo; otros, por el contrario, lo consideran demasido corto. A medida que avance la novela, sabremos que el fraile de Zarautz es uno de los sublevados con Galán
En Cuándo alargar el paso, Egaña lleva a lo más alto su maestría para la sugerencia y la ironía.
Mendi buelta bat, artxiboetara joan-etorri bat, libururen batean aurkitutako datu bat edo oroitzapenaren zokoren batetik sortutako hitz ahantzia, horietako edozein zertzelada izan daiteke liburu honetako pieza bakoitzaren ernamuina.
Hizkuntza du abiapuntu Perurenak, hizkuntza bizia, garai batekoa edo oraingoa; oso estilo pertsonala erabiltzen du, berea eta identifika erraza, baina iradokizunez betea. Hizkuntzaren barruan ari da autorea, senaren argi-mutila hartuta, mugarri bila, dakiguna ikasten, edo genekiena, behintzat.
Ez gara ohartzen, baina, horretan dugu atseginik handiena. Ikasmin handia izanda ere, aurrez dakiguna besterik ez baitugu ikasten. Gure bihotzak bere eskema zaharren arabera antolatzen baititu material berri guziak, lehenagotik dakienera egokitzen ez den guzia aintzat hartu gabe.
Elkarrizketarako gaur egun dugun zailtasunak badu zerikusirik geure aurrekoekin izan dugun -izan genuen- elkarrizketa ezarekin. Ez genien utzi beren egiazko memoria guri transmititzen. Zetorren bezala, erantsirik gabe. Aldiz, asmatu egin genien beren memoria, eta erantsi egin genien. Huts horrek abertzaletasunaren baitan jarraitzen du oraindik ere. Hori da, besteak beste, autorearen tesi nagusia; hortik abiatuta eraikitzen du testua, aitonari, abertzale historiko bati, idatzitako gutun postumo gisa. Testu intimoa da, beraz, ezinbestez; baina gutun formak bere buruarekin hitz egiteko aukera ematen dio idazleari, eta irakurleari, berriz, bere memoria propioarekin alderatzekoa. Aldi berean, historia biziaren zatitxo bat eskaintzen du, historia liburuetan irakurtzerik ez dagoen intrahistoria; pasadizoetan geratu gabe, gertatutakoek sorrarazi duten gogoetetan oinarritua. Amaigabea da, ezinbestez, gutun hau, amaigabea den bezala nork bere bidean iraganari eta orainari egin ohi dien galderen zerrenda. Irakurleak osatzeko geratzen da, agian.
Es cosa que maravilla observar el esplendor radiofónico de la tertulia. Los primeros sorprendidos fueron, sin duda, los propios mentores de La Trastienda -Javier González Ferrari y Fernando Onega-, que inauguraban este género en 1983 a modo de complemento del informativo Hora 25. Una conversación de tinte confidencial donde se ventilaban todo tipo de off the records y materiales de deshecho que no tenían cabida en un programa informativo, de naturaleza más ponderada. Años después el mismo Javier González Ferrari ponía en entredicho este fenómeno comunicativo. Lo adjetivo se había convertido en el escenario central -propiamente sustantivo- de los principales programas informativos. Paradójicamente, la información pasaba a ocupar un papel subalterno.
Izuak, borreroak bezala, baditu mila aurpegi. Batzuetan, aurpegi hori baino ez duten zeretan ageriko zaigu. Gerran, esate baterako, eta orduan ez dago zezenari adarretatik heldu beste erremediorik, Itxaro Bordak bere narrazioan egin duen bezala. Baina izuak badaki ekintza arruntetan ere bere muturra sartzen. Hitzaldi bat amesgaizto bihur litekeela darakuskigu Juan Garziak. Txikitako oroitzapenen filmean asko dago izutik. Aldi-aldeetako aldeak alde, irakurleak bere izu propioak ezagutuko ditu Sánchez Ostizenetan. Harkaitz Canok amaigabe utzi digu beldurren katalogoa, menturaz konturatu delako izu guztiak izu bera direla azken batean. Zinemako izua izu zinezkoaren kontrako txerto eta sendagarri moduan darabilgula ohartarazten digu Edorta Jimenezek. Anjel Lertxundik, berriz, etxeko izugarriak bazterturik izu bila Transilvaniara jotzeko joera sintomatzat hartu, eta auzoko behiaren gaitza diagnostikatu digu. Antton Olariagak, azkenik, irudizkatu egin ditu bere izu zinezkoak.
Benetan gertatua da: anarkista batek eta apaiz batek antolatu zuten CNTk atxilotutako artzapezpiku bat askatzeko ekintza. Gerra denborako beste hainbat gertaera bitxi -benetako nahiz alegiazko- kateatu ditu egileak, film baterako ari balitz bezala, irakurlea ezusteko bihurgunetan barrena ekartzeko: Bilbotik Donostiara, atzeguardiatik lubakietara, komediatik dramara
Gerezi denbora nobela bizi-bizia da, Inazio Mujikaren irakurleak aurrenik harritu eta berehala txunditu egingo dituena. Ezpainetan irria uzten du; eta eztarrian, errea.
Teoria poetikoak hala eskatzen duelako soilik bere begirada eguneroko gai eta objektuetara behartzen duen poetak, bi arrisku ditu: debaldekeria eta espantukeria. Debaldeko espantukeria izaten da, sarritan, egunerokotasunaren poesia aldarrikatzen dutenen proposamen poetikoa. Martin Etxeberriak, aldiz, ez du deus aldarrikatzen. Begirada eguneroko gauzetan pausatzen badu, ez da berak horretara behartu duelako, berez doakiolako baizik. Emaitza, alde guztietatik freskura darion poesia-jostakin gustagarria da.
Benetako hiri bihurtzeko urratsak XIX. mendearen hondarretan eta XX.aren hastapenetan egin zituen Donostiak. Geroztik nolabait euskaldun izateari eutsi dion hiriak, mende beteko ibilbidean mugarriak ezartzen jakin zuten gizon-emakumeen lanetan bilatu behar ditu erroak. Sortzez edo bizitzaz donostiar izandakoen galeria hau euskaldun izateko modu anitzen erakusle da, alde askotara ahanzturaren itzalera eroritako garai zabal baten lekuko.
El abismo político y personal que se abre día a día en Euskadi exige una terapia de choque original e imaginativa frente a los lugares comunes y clichés que agotan el sentido de la política como arte de lo posible. Este libro constituye un alegato frente al pensamiento único y propone explorar salidas democráticas al oscuro túnel del terrorismo y al agobiante desencuentro político. Se trata de reivindicar una visión diferente desde una nueva izquierda, ahora que el conservadurismo más autoritario recupera posiciones en el mundo. Los autores de Con mano izquierda mantienen que el socialismo vasco puede jugar otro papel, más audaz, para romper las cadenas del odio que retroalimentan el fanatismo y la perpetuación del drama. Porque la política, como la vida, como el amor, sólo merece la pena si se corren riesgos.
