Resultado de búsqueda para:

¡Ay, madre!

Ese “demasiado tarde” pesa mucho en la vida de cualquier mujer. Nosotras sabemos que, si no es ahora, podría ser mañana, y, con un poco de suerte, incluso también pasado mañana, pero que llegará el día siguiente, y que el día siguiente será imposible.

Cada vez disponemos de menos tiempo para pensar, pero la cabeza formula preguntas sin cesar. Y llega el momento –a mí al menos me llegó– en que la respuesta “nunca” se convierte en pregunta: “¿nunca?”, primero; y “¿por qué no?”, después. Intenté encontrar respuestas.

Sólo hallé una.
Nueve meses después.

Septentrio

Aurelia Arkotxa se reconoce adscrita al movimiento denominado “Geopoética”, y esta pertenencia le lleva, entre otras cosas, a considerar los espacios geográficos como el lugar de lo literario. A partir de este posicionamiento han de entenderse la raíz de su escritura y sus ramificaciones en los textos de Septentrio, su deuda con la cartografía, los topónimos y los itinerarios, además de su apego a la estela de las embarcaciones que desde Laburdi han navegado por ultramar.

«Yo, Marco Polo, nacido en Venecia en 1254, hijo de Niccolò Polo y sobrino de Maffeo Polo, preso en la ciudad de Génova en el año de nuestro señor de 1275, os voy a hablar de la belleza y de la inmensidad del mundo, que es mucho más grande de lo que pensáis y mucho más fantástico de lo que podáis imaginar».

Euskal Herria gaur

Euskal kulturari, gizarteari eta historiari buruzko sintesi orokorra egiten duen zabalkunde-liburua eskaintzen digu, oraingoan, Zallok. Edukiari dagokionez, Euskal Herriko funtsezko gaiak ulertzeko ibilbide-orri bihur daiteke.

Egileak euskal kulturaren kontzeptu zabala azaltzen du hasieran, ezezagun samarra eta hain herri txikia izanda, proportzionalki aberatsa den euskal kulturarena, alegia. Bere historia duen kultura integrala dela dio, ingurunearekin oso lotuta badago ere. Ibilbide horretatik, garapenaren eta berezitasunaren aldeko apustu estrategikoaren beharra ondorioztatzen du, mundu global eta ziurgabetasunezkoan.

Lehen zatian, Euskal Herriaren ideia kulturala eta espaziala aztertzen (eta aldarrikatzen) du eta, laburki, zenbait alderdi deskribatzen ditu, hots, bertako historia, gizartea eta profilak, herrialdearen bilakaera ekonomikoa eta Euskadiko, Nafarroako eta Iparraldeko sistema politikoak. Balio sendoak eta gizarte zibil trinkoa dituen gizartea deskribatzen du; amnesiarik gabe, azken urteotako tragediak eta etsipenak berrikusi behar dituen gizartea, alegia.

Bigarren zatiak kulturari dagozkion alderdi guztien panoramika berria eskaintzen du. Ezaugarririk berariazkoena euskara dela aitortuta, liburuak dimentsio erantsia ematen du, arkitekturari, arte bisual, eszeniko eta musikalei, euskaraz zein gaztelaniaz egindako euskal literaturari, dagozkion estilo, arte-lan eta izenak eta ondare–multzoa aztertuz. Amaitzeko, historian zehar izan diren eta gaur egun diren pertsonaiak aztertzen ditu, herrialdearen aniztasuna erakusteko asmoz.

Metodo deskribatzailea eta ordenatua erabiltzen du, eta ez oso interpretatzailea. Irakurlearen esku uzten du interpretazioa.

Pío Barojaren Donostia

“Gipuzkoarra eta donostiarra naiz: aurrenekoa gustatzen zait; bigarrena, asko ez”. Horrela hasten da Donostiari buruz Pío Barojak idatzi zituen testuen hautaketa hau. Berrogeita bost urte zituen esaldi hori idatzi zuenean eta hirurogeita hamarretik gora azken parteko oroitzapenak argitaratu zituenean.
Barojari ez zitzaion Donostia atsegin, askotan esaten du. Liburu honetan ikasiko ditugu bere arrazoiak. Arrazoi batzuk galduko ziren gaur egungo Donostian, beste batzuk hor egongo dira seguru asko; garbi dagoena da Donostiarekin lotutako haurtzaroko oroitzapen asko gorde zuela Barojak buruan. Begirada maitekorra eta samurra atxikitzen du haurtzaroan entzun zituen kantuen gainean, eta, batez ere, ezagutu zituen orduko donostiar arrunten gainean.

Eta itxaropenik ere bazuen Donostiari buruz:
“Handinahikeria guztiagatik, girgileria guztiagatik, jesuitismo guztiagatik eta bere gustu txar guztiagatik ere, Donostia, hemendik urte batzuetara, herri garrantzitsu eta serioa izatera iritsiko da. Egun horretan han jaiotzen den idazleak ez du nahiago izango mendien artean galdutako herri batekoa izan, Gipuzkoako hiriburukoa izan baizik”.

Pío Barojaren Donostia bere jaioterriari buruz idazle donostiarrak idatzi zituen hainbat testuren hautaketa da. Liburu honetan agertzen diren testuak honako liburu hauetatik hartuak dira: Juventud, egolatría (1917), Las horas solitarias (1918) eta Desde la última vuelta del camino II: Familia, infancia y juventud (1945).

Salbazioko armada

Jaio zen etxeak, Marokon, hiru logela zituen: bat aitarentzat, bestea anaia nagusiarentzat, eta hirugarrenean, amarekin eta bere zazpi anai-arreba gazteagoekin lo egiten zuen Abdelak. Familia bizitza bero sentsuala sumatzen da. Haurrek dena dakite gurasoen amodio oldarrei buruz. Lotsaz, ordea, ez dute horretaz hitz egiten.

Abdela nerabe denean anaia nagusiak Tangerrera darama txangoan. Bere identitate sexuala argitzen dion bidaia da hori. Anaia nagusiarenganako pasioa zapuztuta geratuko da hura neska batez maitemintzen denean.

Hogei urte beteak ditu eta Genevara doa bere ikasketak jarraitzera. Bere ametsetako Europa ezagutuko du azkenean, bere ametsetako liburuak, zinema, askatasuna! Bakardadea aurkitzen du, ordea, etxekoengandik urrun. Erakarmen handiko mutil gaztea da, eta erabili egiten du dohain hori.Abdela Taiak gure garaiko gazte baten ibilbidea kontatzen digu. Marokoko tradizioaren eta Mendebaldeko kulturaren arteko oreka-puntu egokia bilatzea da ibilbide horren gakoa, ezinegonaren eta aurrera ateratzeko nahiaren artekoa. Hipokrisiak salatzen ditu liburuan; gordin jokatzen du batzuetan, samur besteetan, xalo eta gaizto, jostakin eta hunkigarri aldi berean.

Azkenaz beste

Lertxundik, nobela honetan, ezin hilez bizirik dirauten pertsonaia herratuen patuak gurutzatzen ditu, paisaia, garai eta egoera ezberdinek ehunduriko kronika irudimenezko batean, eta estilizazioa da egileak, kondena oneste/ukatze jokoaz fabulatzerakoan, darabilen literatur tresna, irakurlea, nobelaren protagonista nagusiaren antzera, patuaz beste egiteko aske geratzen delarik. Tradizio ugaritatik hartutako kondenak eta pertsonaiak dira, bestalde, nobelan zehar gorpuzten direnak, eta, guztien muinean, narrazioaren euskarri nagusia ageri da: literaturak badu testuartekotasunaz beste egiteko azti-ahalmena, baldin eta narratzaileak betiereko galderak eraberritzeko eta birsortzeko grina badu. Eta horixe da, besteak beste, Lertxundik nobela honetan frogatzen duena.

Galderen geografia

Barne mina eta mundu ezagunaren mindura zertan diren jakin nahian abiatu da Felipe Juaristi liburu honetan. Galderak direla medio, zihurtasunetik ihesi; zihurtasuna, garai honetan, gezurraren eta fanatismoaren beste adiera bat besterik ez baita. Poema laburrak dira liburukoak; sakonak ezinbestean. Ikuspegi anitzetik, askotariko begiradaz begiratzen du idazleak, ordea. Esan nahi den errealitatea oso konplexua baita begi bakarrez atzemateko. Horrela igarotzen da, geltokiak bailiran, itxaropenetik etsipenera eta ezkortasunetik baikortasunera, eta iristen da amaierara, hasieran bezain zalantzati eta uzkur.

Txirritaren baratzea Norteko trenbidetik

Txirrita dugu -gutxik ukatuko du- bertsogintzaren eredu gailenetakoa. Haren -eta, bide batez, bertsogintza klasikoaren- poetika azaltzea du helbururik agerien saio honek. Ez da, ordea, saiakera akademikoa. Norteko trenbide bertsozkoaren aitzakiazko literatur txango ederra baizik, baratze horren ezaugarri, aberastasun eta mugak, denok bidaiari gaituen alegiazko trenetik ikustatu ahala, paperera jaso nahi dituena. Ahozkoaren -kantuzkoaren- eta idatziaren mugalur horretan, literaturtasunaren eta literaturaren inguruko gogoeta askotarikoak iradokitzen zaizkio irakurleari, bertsozale izan zein ez.

Koldo Mitxelena gure artean

«Euskaltzaleen arteko jardun sarria da euskararen eta hizkuntzen arteko elkarbizitzaren estrategia eta estrategak falta zaizkigula esatea. Eta horretaz ari garenean, Koldo Mitxelenaren aipamena egiten da aldez edo moldez. Inolako gaurkotasunik galdu ez duen hizkuntza eta herri ikuskera baten jabe da Koldo Mitxelenaren pentsamendua -lehenaren lokarri, orainaren maisu, etorkizunerako bidaide-, eta bizitzen ari garen garai politiko honetan, inkomunikazioaren itzal luzeak elkarbizitza iluntzeko arriskua bizi dugunean, garrantzitsua iruditzen zait Mitxelenaren pentsamendua plazaratzea, eta ez, hain zuzen, liskarra hauspotzeko, elkarbizitzari buruzko eztabaidak behar-beharrezkoa duen zentzuzko ikuspuntu garrantzitsu bat -Koldo Mitxelenarena- ezagutarazteko: hain zuzen ere, oraindik euskal gizarteak eskain dezakeen zehatzen eta sakonena, ezbairik gabe eta ideologiak ideologia. Elkarbizitzak bultzatuta ikusten zuen hain garbi eta hain hil edo biziko euskara batuaren premia, eta, garaiko liskarren gaindi, denborak garbi erakutsi du batuak, hizkuntza bera modernizatzeaz gainera, batu egin gaituela euskaldunok. Euskara baturik gabe, ez gaurko euskara ez gaurko Euskal Herria ez ziren diren bezalakoak izango. Tamalez, herri honek kitatu gabe du zor hori Mitxelenarekin eta, bide batez eta tamalgarriagoa dena, baita bere buruarekin ere». ANJEL LERTXUNDI