Hire magalean

ANTONIO M. LABAIEN SARIA 2001 Fisikoki urrun, baina sentimendu aldetik hurbil daude liburu honetako pertsonaiak. Zalantzaren arragotik igaroaraziak dirudite, kezkaren labean egosiak. Gorpuztera heldu ez zen maitasun istorio bat du oinarrian, baina gutun bidezko narrazio honetan bizitzari eta heriotzari buruzko gogoeta ageri da nagusi. Filosofia edo erlijioa, gizakiaren amaiera eta amaiera arteko bizimodua. Kutsu moralistarik gabe, ordea, amaiera itxirik gabe, irakurle bakoitzak ondorioak ateratzeko moduan, baina ikuspegi humanista batetik beti ere.

Egurra pinotxori

Hotel batean gerlari misteriotsu batekin topo egiten duen irakaslea; hondartza ezezagun batean esnatzen den amnesikoa; maitasun istorio bitxi bat bizi duten bi pertsona heldu; guztien heroia den futbolaria, Humberto Rojas aurrelaria; hilezkortasunari buruz galdezka bizi diren pintorea eta idazlea; sexua lortzeko edozertarako gai den mutiko gaztea; bizitza gris betiberdin bat bizi duen komisarioa; alargun eder bat… pertsonaia asko gurutzatzen dira hiri berezi honetan. Bata bestearen gainean pilatu dituzte eraikuntzak. Lehen ez zegoen ezer. Orain, egitura erraldoi bat nagusitzen da ordokian: La Torre izeneko hiria. Istorio txikiz osatzen dira kaleak, istorio ezberdinak, baina bakarra osatzen dutenak. Itsasertzean biltzen da kosmos liluragarri hau. Abenidetan topo egiten duten pertsona hauek zerbait uzten dute atzean. Pixkanaka desagertzen doaz, baina beste pertsonengan zerbait utzi eta gero. Era honetan, euren nortasunak nahasten dira, eta, etxera itzultzean, beste irudi bat topatzen dute ispiluan.

Txanponaren bi aldeak

Diskurtso guztien azpitik eta printzipio guztien gainetik, halaxe dabil ekonomia gaur egungo munduan. Gaurko mundu globalizatu honetan inoiz ez bezalako zentraltasuna hartu du jarduera ekonomikoak. Aldi berean, jarduera ekonomikoaz arduratzen den zientziak ere gainezka egin du bere alorreko mugez gaindi, gainerako alor guztietara hedaturik. Hedabideek ere sekulako arreta ematen diete kontu ekonomikoei. Bertan erabiltzen diren hitzak, behin eta berriz entzunik, mundu guztiak ezagutzen ditu. Ulertu, ordea, gutxi batzuek baino ez. Irakurtzen eta idazten badakigu, bai, baina analfabeto funtzionalak gara, ez baikara gai gure gizartearen funtsezko prozesuei buruzko diskurtsoa ulertu eta interpretatzeko. Iñaki Herasen liburu hau lagungarri izango zaio ekonomiaren mundu gero eta korapilatsuago hori ulertzen interesik duen edonori. Eta nola ez izan interesik gure ongizatean horren begi-bistako eragina duten gorabeheretan? Hori da liburu honen alderik agerikoena: ekonomiaren eskuliburu egoki eta eguneratua izatea. Baina, txanponak bezala, liburu honek ere bi alde ditu, ez baita mugatzen kontzeptu, joera eta eskola nagusien azalpenera. Azalpenekin batera, hausnarketa propio eta kritiko bikaina eskaintzen digu Iñaki Herasek.

La semilla vieja y otros cuentos

‘Dos cosas esenciales destacan en la cuentística de Martín de Ugalde: de un lado, una voluntad férrea, una pasión ilimitada por integrarse, por fundirse, por hacerse él mismo carne y sangre, gozo y agonía de las tierras y de las gentes venezolanas; del otro, un terco deseo de dejar testimonio, de convertirse en fiero e insobornable intérprete de algo que bien podría considerarse como una nueva clase social en Venezuela: los inmigrantes. Lo primero se patentiza en su afán de conocimiento de tierras y gentes, y, sobre todo, en su pasión por adoptar los giros expresivos más genuinos, más arraigadamente criollos de esas gentes; lo segundo, en esa especie de amor rabioso que tiene Ugalde por las criaturas llegadas de otras tierras, desplazadas, desarraigadas, desheredadas de la fortuna’. PLÁ Y BELTRÁN El Independiente, 1959

Jendaurrean hizlari

Gaur egun ez dago lanbiderik, noiz edo noiz jendaurrean hitz egitera behartzen ez gaituenik. Lanetik kanpo ere, asko eta askotarikoak dira egokitzen zaizkigun komunikazio egoerak: dela prentsaurreko bat eman behar dugula, edo eskualdeko aldizkarirako artikulu bat idatzi, edo gurasoen batzarra gidatu, edo lagun baten ezkontzan hitz batzuk esan…

Komunikazio egoera horietako edozeini aurre egiteko prozedura jakin bat proposatzen dizut hemen: zer egin behar duzun eta zer ez, nondik hasi eta nola jarraitu, nola antolatu, zeri arreta eman eta zeri ez… Aurren-aurrena, testu egoki-indartsuak sortzeko moduak lantzen dira liburuan; gero, ahotsari eta gorputzari dagozkion alderdiak. Den-dena, ordea, prozedura bakar baten ikuspegitik.

Komunikazioaren oinarrizko mapa halako bat izan nahi luke liburu honek. Alde horretatik, uste dut ondo etorriko zaizula komunikazioaren lurraldean zeure kaxa egin beharko duzun amaigabeko bidean orientazioa gal ez dezazun.

Ez dizut beraz formula magikorik eskaintzen. Lana latz egitea, horixe da komunikazioan trebatzeko formula bakarra. Zorionez, ordea, komunikazio kontuetan ezin bereizizkoak dira lana eta plazerra. Komunikazioaz gozatzea da komunikazioa lantzeko modu bakarra. Komunikazioaz gozatzeko, aldiz, komunikazioa landu beste biderik ez dago.

Azken anaia

Bere bizitzaren ilunabarrean, haurtzaroko gertakari batez gogoratu da Raj. Burdin goriz markatu duen gertakari bat da, Primo Levik aipatzen duen harako “gizaki izatearen lotsaz” mintzo dena. Ametsetan agertu zaio David Raj zaharrari, eta hori dela-eta gogoa 30eko urteetara joan zaio, Mapoura, Maurizio uhartean. Gogoratu ditu hango kanabera sailak, aitaren bortxa, amaren samurtasuna, ibai ondoko jolasak, eguzki distiratsua, euri jasak. Zoriontasun bareko urteak dira, ekaitz batek bat-batean hausten dituena Rajen bi anaia galdu egiten direlako, lohi-uharrean itoak. Zoritxarretik ihesi doa familia hirira, eta han kartzelan hasi da lanean aita. Kartzela horretan, iheslari misteriotsu batzuk daude baina.

1940ko abenduan, L’Atlantic izeneko itsasontzia iritsi da Port-Louisera. Barruan 1500 judu daude, Palestinan sartzen utzi ez, eta Maurizio uhartera deportatu dituztenak. Garai hartan, Rajek ez zekien gauza handirik munduaz, eta gertatzen ari zen tragediaz. Hamar urte zituen. Jakin-minak eraman zuen kartzela inguratzen zuen basora jolasera. Basoko bere ezkutalekutik ikusi du David, espetxeko patioan. Une hartan erabaki du bere laguna izango dela.

Liburu honek hunkitu egingo zaitu esaldi bakoitzarekin.

Un centímetro de mar

Helmuth Köhler, un excéntrico millonario, llega a una pequeña localidad portuaria con el insólito propósito de contratar un pesquero para viajar hasta un centímetro de mar. Aparentemente, es un centímetro cualquiera, algún lugar ubicado entre los paralelos 58 y 60, en el Mar del Norte. Los delirios del alemán irán convirtiéndose en una peripecia épica para los tripulantes del Estige.

Berdaitz, el patrón, iniciará un viaje personal por desentrañar la verdad sobre el ahogamiento de su hermano, acontecido años atrás. Pero, ¿qué esconde en realidad el centímetro de mar? ¿Qué es? ¿Qué ocurrirá cuando lo alcancen? El interrogante se convierte así en metáfora sobre la incertidumbre, la búsqueda, Dios, e incluso la propia muerte.

Vivir de buena gana

El autor de este cuaderno de campo nos lo advierte con franqueza: “Sospecho que no hay viaje que no termine en la puerta de nuestra casa, y que tarde o temprano volvemos a ella, con más o menos equipaje, o sin él, con menos seguridades de las que creíamos, más incrédulos tal vez, más baldados, con algunos entusiasmos intactos”.

Y así nos guía a través, sí, de sus periplos por territorios cercanos (Baztan, Pamplona, Bilbao, Madrid, Bayona…) o más lejanos (la compleja Bolivia, sus gentes y misterios…), pero, y sobre todo, de su “revuelta mesa de trabajo”, desde donde, siempre alerta para los afectos y los atropellos, escribe “de manera directa, clara, franca, que es la mejor manera de contar un viaje si lo vivido merece la pena, porque de vivir se trata, no de viajar para buscar “temas”, y solo eso”.

A las páginas de este dietario, correspondiente a los años 2008 y 2009, asoman, inevitablemente, la alegría inquieta y expectante de los prolegómenos del viaje, tan semejante, en ocasiones, a la del regreso; el gozo de los hallazgos humanos, junto a los del disfrute de muy diversas naturalezas y momentos; el duelo por la pérdida de seres queridos junto a apuntes del natural de sociedades en ebullición o del deambular, a veces siniestro, de los espectros que pueblan nuestros mundos cotidianos… Porque, nos advierte de nuevo el autor, “no todas las entradas de este cuaderno de campo pueden ser felices”. Sí lo es, no obstante, el magnífico fresco vital que en él se nos ofrece.

De la misma pasta

Barcelona. Otoño de 1991. En un piso maltrecho de un barrio barcelonés viven Luisa, una mujer de avanzada edad atropellada por la vida, y Esteban, el mayor de sus hijos que padece una dudosa deficiencia psíquica por la que recibe una pequeña paga mensual. La llegada de Lucas, el bala perdida de la familia, complace a Luisa de la misma manera en que fastidia a Esteban. La insidiosa relación de los hermanos se verá alterada por la repentina llegada de María, la hermana menor que se fue de casa a los quince años para no acabar desquiciada como el resto de la familia.
Un inesperado diagnóstico de Luisa hará que afloren abruptamente los verdaderos intereses de los tres hermanos, sus rencores y remordimientos.

Saguak eta gizonak

Saguak eta gizonak John Steinbeck Nobel saridunaren nobela bat da 1937an argitaratu zena. George Milton eta Lennie Smallen historia tragikoa kontatzen du. Autorearen nobelarik garrantzitsuenetakoa da eta baita AEBetako literaturaren historiakoa. AEBetan, irakurgai nahitaezkoa da eskoletan, nahiz eta hizkera eta gertakari gogorrak agertu.
Lennie buruz atzeratua da, baina gizon samurra ageri zaigu nobelan. Bidez bide lagun egiten diona George pikaroa da. George eta Lennie beste hainbat bezala Depresio Handiaren garaian baserri giroko Kalifornian barrena herraturik dabiltza rantxoz rantxo eta bizitza aurrera ateratzeko lan bila.
Film bat ere egin zuten eleberri honetan oinarrituta, 1992an. Gary Sinise da zuzendaria, eta John Malkovichek jokatzen du Lennieren papera.