Egileak lehendik argitaratu dituen poesia eta aforismo liburuetan abiaturiko bidearen jarraipena da liburu hau. Bizitzaren aurrean galderak eta galderak egiten dira, eta probatzen den erantzun bakoitzak berekin itsatsirik du galdera eta galdera, ukitu ironiko batekin, batzuetan erruki budistatik ez urrun, besteetan umorearen bidelagun.
El historiador Eric Hobsbawm denominó siglo corto a la parte del siglo XX que va desde 1917, año de la revolución rusa, hasta 1989, año de la caída del muro de Berlín. Consideraba que el siglo XIX se había prolongado hasta el estallido de la Primera Guerra Mundial y que había concluido con la desmembración de Unión Soviética.
Y ese es el atormentado período que abarcan los nueve relatos reunidos en el presente libro: la pasión desenfrenada que nos presenta Los bailes rusos transcurre en la Barcelona de los años 1917-1923, con el transfondo de la revolución rusa y los enfrentamientos armados entre sindicatos y patronal; La cápsula de cianuro nos habla del maquis y de la resistencia antifranquista, aunque también del pudor y la vergüenza por una cobardía no digerida con el paso del tiempo; Los riscos de Katowice presenta una fábula histórica sitiuada en la Polonia bajo influencia soviética de la segunda mitad del siglo corto; Amanuenses tiene que ver con la expiación de una culpa que nos remite a la rebelión húngara de 1956 y la subsiguiente invasión soviética; El giro estratégico a las barras bravas nos transporta a la América Latina de los milicos para recordarnos, con el pretexto del fútbol, a tanto entrañable perdedor como ha recorrido el siglo corto; Cuatro notas sobre Althusser se asoma al período de la transición española y, con él, al final de la utopía de toda una generación que asistía estupefacta a la revuelta obrera en Polonia, la perestroika y la crisis general en el campo socialista; La galería intrusa habla de la memoria histórica antes de que se la conociera por ese nombre, y recoge, a modo de colofón, personajes que pululan por algunos de los cuentos precedentes.
Mención aparte merece Preguntádselo a Katherina Meier, cuento galardonado con el Premio Kutxa Ciudad de San Sebastián. En este sobrecogedor relato, situado en la Dresde calcinada de 1945, asistimos a la peripecia de una niña de memoria prodigiosa que, a cambio de unos marcos, pone en contacto a destinatarios y remitentes de angustiados mensajes adheridos precariamente a los pocos muros que quedan en pie.
Como urdimbre, un Noticiario XX nos pone, a modo de ilustrativo fresco histórico, en contacto con la prensa de cada época.
Udako oporraldian eguraldi ona egiten duenez, neska-mutil gehienak egurats zabalean jolasten dira
, baina non da Greg? Greg etxean da, bideojolasekin jo eta ke, ilunpean
Gregek teilatupekotzat du bere burua, eta udako azken fantasia bizitzen ari da: ez betebeharrik, ez araurik. Gregen amak, ordea, oso bestelako ideia du uda perfektoa izango litzatekeenaz: aire zabalean eta familia giroan betetzeko moduko ekimen-programa bat. Noren ikuspegia gailenduko ote da?
Hona hemen Lertxundiren azken lana. Festa du euskal irakurleak. Otto Petterekin hasi zen festa hark bost Ifrentzuekin eta Mentura dugun artean saioarekin izan zuen segida. Koska bat estuago egin du Lertxundik ezin utzizko liburu honetan: erabat orijinala den proposamena egin digu. Bakanak dira literatura unibertsalean modu honetako narrazio sendoak. Ez bilatu erudizio trataturik, ez biltze lan hutsik, hori Lertxundik egina dizu lehendik. Hark bildu duena, hark literatur senez eta jakituriaz xehatu duena goza ezazu zuk bilduma berritzaile honetan. Mosaiko baten tankeran egituratuta dago, piezen eta gaien eta tonuen ugaritasunak harrituko zaitu. Liburu honek nabigatzen jarriko zaitu euskal kulturaren intranetean zu konturatu ere egin gabe. Literatur arketipoen eguneratze erabat modernoa aurkezten dizu, sormen lana ardatz duela. Lagun ahantzezinen konpainia noblean jarriko zaitu.
«El libro de Ahedo no es uno más de los libros al uso sobre política, en los cuales o bien se nos alaba la solidez y sabiduría de las instituciones políticas, o bien se nos abruma con los males de la sociedad civil y sus movimientos sociales postergados por la arrogancia de las instituciones. Estas páginas contienen un relato vivo y dinámico que explica cómo la sociedad entra y mueve el sistema político. Es un libro que habla de la realidad política. Que habla de cómo la política no convencional sacude la política convencional. El autor, además, nos transmite, con toda pasión y no menos rigor, una gran esperanza en la capacidad política de los humanos. Y así nos permite creer que todavía no es el tiempo del aburrimiento. O del hartazgo». Pedro Ibarra
I. Mundu Gerran soldadu ibili zelarik, gudu-lekutik bidali zituen Jean Elissaldek hainbat kronika, eta Eskualduna aldizkarian argitaratu zizkioten. Handik hogei bat urtera, 1936-1937an, denboraren galbahean pasatuta, eta beste Mundu Gerra baten atarian, I. Gerra Handi hartako oroitzapenak idatzi zituen: LVII.a gerlan izenburupean argitaratzen dugun liburu hau. Garai hartako euskal idazleen artean oso erabilia ez zen generoa darabil Elissaldek: oroitzapenak eta erreportajea. Literatur hizkuntza sotil, adierazgarri eta dotorearen jabe agertzen zaigu, gainera, liburu honetan.
Lehen hitzetatik (Eder direnen eder) azkenetara (zinez gezur gartsu), edozein gizon-emakume izaten zekien gizonak, Shakespeare berdingabeak, gizon-emakume orok noizbait goza-pairatu duen sentimenturik gaitzen hori ele eder bihurtzen digu: amodioa. Ibilbide horren gorabeherek markatzen dute soneto ospetsuona: esperantzatik loria-ustera, zalantza goxotik etsipen mingotsera. Gurean Oihenartek abiarazi zuen tradizio apurraren ildo zahar-berritik ekin dio Juan Garziak Shakespeareren Soneto Hautatuon itzulpen-egokitzapenari, neurtitz jantzi ederrez gureturik literatura unibertsaleko poesia-lan ospetsuenetako hori.
Barnekoia atera zaio Juan Garziari bere lehen nobela. Teo eta Laura Portugalen barrena doaz oporretan. Leku berak korritzen dituzte, bazter berak ikusten dituzte, baina bakoitzak bere argazkiak ateratzen ditu ordea. Bi pertsonaia horien arteko harremanak eta oroimenak osatzen dute nobelaren funtsa.
Bertsolaritzak une erabakiorra bizi du. Alde batetik, ezin zaio arrakasta ukatu; eta bestetik, inoiz baino zalantza gehiago sortu dira gaur egungo bere funtzioari buruz. Gizarte tradizional batetik moderno baterako jauziak bertsolaritzaren doitzea eta eraberritzea dakar nahitaez. Ispilu horren aurrean jarri du Joxerra Garziak Jon Sarasua, elkarrizketa mamitsu bezain atsegin honetan.
Arestiren bertsoetatik mintzatzen zaigun ahots biblikoa azaltzea izan du helburu lan honek. Ez dago marxismoaren -eta amaiezinezko beste hainbat sakrifizio suharren- muinera iristerik, kristautasunaren igurtzitik erabat apartatuz. Izan ere, kristautasuna ez baita soilik urteko egutegi erritualaren gurpilean eroso ibiltzea: kristautasuna fenomeno kulturala da. Gure mundu ikuspegi ezkutuenetik aritzen da lanean kultura, geure erreakzio xume eta oharkabeenak ere antolatzen dizkigularik. Horra kristautasuna, iraultza eta Aresti bezalako poeta bat elkartzeko aukera.