¿Qué ocurre en una sociedad para que en ella arraiguen culturas tan antagónicas que no pueden vivir juntas? La vieja sociedad vasca llegó a esta situación crítica en el siglo XIX e intentó dirimirla mediante sangrientas guerras civiles: indagar cómo los vascos se escindieron en comunidades enemigas es el objetivo de este libro.
Narrazio gidari bat ageri da Itzalen itzal ipuin-bilduman, hainbat ipuin biltzen dituena. Eta narrazio gidari horrek garrantzi handiagoa hartzen du, gainera, liburuan aurrera egin ahala, ipuin ttiki distiragarriek baino. Marrubi-sorta baten antzera antolatuak ageri dira ipuinak, eta landare-zurtoin batek lotzen ditu. Bidaia bat da landare-zurtoina. Bidaia bat Italian barrena eta Erdi Aro eta Berpizkunde garaian atzera, gaurko gizakiaren ikuspegitik bada ere. Hamaika hiri ikusiko ditu irakurleak, auto baten leihotik bezala pasatzen; autoan bertan gertatzen denari jarri beharko dio, ordea, arretarik handiena.
Euskarak dituen zenbait gaitz euskalkiak baliatuaz sendatu edo, behintzat, arindu daitezkeela begitantzen zait. Hortik dator saioaren izenburua: Euskararen sendabelarrak. Izan ere, sendagarri naturalak dira belarrak, eta ba ote da euskalkiak baino sendagarri naturalagorik? Sendagarri onenekin ere, baina, ez da izango samurra euskararen etorkizuna. Gabriel Arestik zioenez, euskararen asturua ez da gauza segurua, eta, oraindik orain, berdintsu esan du Joseba Sarrionandiak: euskaldun jaioz gero ez dela harritzekoa suerte eskasaz bizitzea. Saharatarren, Ameriketako indioen eta mundu zabaleko beltzen egoerarekin alderatu zuen euskaldunona, «Kiromantzidxa» izeneko poeman. Baina, esanak esan, euskarak badu gauza bat ona: ibili luzea egin duela. Eta asko ibili ohi denak asko ikusi ohi du, eta asko ikusi ohi duenak, asko ikasi, eta horrek beti ematen du konfiantza. Euskaldunok ere badugu geure buruan konfiantza. Badugu geure herrian, Euskararen Herrian, itxaropena. Aulestiko Bengoetxeatarren armarrian iltzatuta gelditu da geure buruan daukagun ziurtasuna: «Bekoak goikoa eskondu leidi, ta txikiak handia benzi ledidi, asmuz eta jakitez».
Unos personajes en el arrabal de la historia; la intervención, inquietante siempre, de lo sobrenatural, lo extraño o lo cotidiano, al dictado de lo imprevisible; una escritura que, además de atender al placer de narrar, deja que los personajes y las historias caminen con total autonomía por «esos caminos que hace tiempo dejaron de ser de Dios». Vidas sin más norte que el sentimiento, mirada distanciada, lenguaje ágil y preciso: he aquí el modo, libre, reconfortante, de acceder al milagro literario de esta novela, tan sólida en su arquitectura como fértil en la imaginería que la habita.
Azken hostoa erori zitzaiolarik XX. mendearen arbolari, leihotik begira harrapatu zuen egilea. Leihotik zeri erreparatuko eta orbel artean hasi da begira, zer geratuko den eta zer ez bereizi nahian. Izan ere, XX. mendeak orbel ugaria utzi du, tartean, ongarri bihurtuko dena lurrerako, baina baita pozoitsu gerta daitekeena ere. Paradoxen mendea izan dela dio Salaburuk. Aurrerapen ikaragarriak gertatu dira zientzian eta teknikan, baina, aldi berean, pentsatzekoak ez ziren biztanle kopuru aldaketak gertatu dira mundu «aurreratuan», GKEak dira nonahi, eta zientziari eraso egiten zaio hainbat unibertsitatetan. Gerren, genozidioen, eritasunen eta goseteen mendea, bai, baina giza eskubideena ere bai. Mundu global bat sumatzen da ekonomian, baina, aldi berean, haustura politikoz betea. Abiapuntu, Euskal Herria du Salaburuk, eta mendean zehar euskaldunez utzitako aztarna han-hemenka ageriko da; baina mundu osoa du aztergai eta kezkagai. Liburu aberatsa eta samurra, dena jarraian irakurtzeko. Baina, aldi berean, abaildurik joan zaigun mendearen oroigarri, kontsulta gisa erabiltzeko ezin egokiago gertatuko dena.
«Se ha convertido casi en un lugar común entre los vascófilios el reconocimiento de que carecemos de estrategia y estrategas en el terreno del euskera y en el de la convivencia entre los diversos idiomas. Y cuando nos referimos a ello, la alusión, directa o indirecta, a Koldo Mitxelena es insoslayable. El pensamiento de Koldo Mitxelena -vínculo con el pasado, maestro en el presente, compañero en el viaje hacia el futuro- transmite una visión absolutamente actual del país y del idioma, y en la conyuntura política que hoy vivimos, abrumados por el riesgo de que la larga sombra de la incomunicación oscurezca la convivencia, me parece importante sacar a la luz el pensamiento de Mitxelena, y no, precisamente, para avivar la brasa del conflicto, sino para dar a conocer un punto de vista -el de Koldo Mitxelena- relevante y sensato: ese mismo que aún, sin duda y al margen de las ideologías, constituye el mejor fruto que la sociedad vasca puede ofrecer. Eran razones de convivencia las que llevaron a Mitxelena a considerar tan clara y vital la necesidad de la unificación del euskera, y, por encima de los conflictos de la época, el tiempo ha demostrado de manera inapelable que el euskera unificado, además de modernizar la lengua, ha unidido a los vascohablantes. Sin euskera unificado, ni el euskera ni el País Vasco serían lo que hoy son. Lamentablemente, este pueblo no ha saldado aún esa deuda contraída con Mitxelena ni, lo que es peor, la que hemos contraído con nosotros mismo». ANJEL LERTXUNDI
Thailandiako noodle izugarriak itsas abentura bat da Bilbon barrena. Thailandiako neskato batek antzinako formula magiko bat gaizki erabili, eta uholde ikaragarri bat sortu du nahi gabe. Honela Thailandiako noodle edo espagetiez gainezka ageri dira Bilboko kaleak. Mundua amenjesus batean hankaz gora jarri ondoren, ahalegin handia egin behar da dena berriro konpontzeko. Neskatoaren barne mundua ere agertzen da kontakizunean, amaren gomendioak eta aititarekiko oroitzapenak. Bestalde, Thailandiako sukaldaritzako errezetak tartekatzen dira eta Bilboko taxi gidari baten purrustadak.
Idazlea irakurle amorratua da edo nekez izango da idazle. Bi lanbide horiek ditu hausnar-gai Lertxundik literatur saio honetan, idazle lana eta irakurle lana. Plazerrez eta minez egiten diren bi jardun horiei lanbide deitzea zilegi bada. Literaturaz egiten du orobat gogoeta autoreak, eta literaturaz gogoeta egitea bizitzaz ere gogoeta egitea denez, Paveseren haritik, bizitza lanbide ere izan dezake liburu honek izenburu. Literatur saioa da Mentura dugun artean liburua. Tesi liburu eta saio akademikoetatik oso urrun, kontakizunaren eta kontatzearen -ongi kontatzearen- mentura eta saioa ez daudela elkarren artean mutur joka erakustera dator, betiko maitasunez, Lertxundi, ez dagoela debekurik saioaren eta atseginaren artean. Orri hauetan bertan irakur daitekeenez, idazketa bezain ekintza sortzailea da irakurketa, plaza berean elkartu behar dute biek literatur miraria gerta dadin. Joseph Conrad-ek zioen idazleak liburuaren erdia baino ez duela idazten eta irakurlearen kontura doala beste erdia. Erdi honek beste erdia behar du, beraz, zirkulua osatzeko.
A menudo la vida se filtra entre nuestros dedos, caprichosa como el agua. Como el agua, desdeña las redes con que el humano animal se afana en capturar las criaturas que acoge en su seno. Como el agua, sabe recogerse en el regazo de quien acierta a amoldarse a su fluir eterno. Y eso es lo que Asun Balzola logra con sus pinceles y con su pluma. Su poética, tanto gráfica como literaria, posee el vigor del artista resuelto a pasar por encima de cualquier pauta canónica de géneros y registros con un solo objetivo: narrar con verdad, narrar con pasión. En Desde mis ruedas, Balzola se alía, indistinta y a veces simultáneamente, con las formas memorialísticas y con la ficción pura; con el retrato de épocas y personajes y con la observación mordaz del entorno. Y, siempre, con un poso de humor, sereno, sí, pero ciertamente penetrante.
Hamalau bakarrizketa biltzen da liburu honetan. Hamalau idazlek idatziak. Argitaletxetik egin zaie idazleei eskaria: idatz ezazu bakarrizketa bat, lehen pertsonan beraz, giza harremanak gaia hartuta, nahi duzun ikuspegitik begiratuta, beti ere umore klabean, aurren kolpean, jakina, irakurria izan dadin, baina beti ere buruan duzula egunen batean antzezle batek publiko aurrean agertoki gainetik esan dezakeela. Hamalau idazlek erantzun diote gure eskariari Batek etxe bateko bizilagunen gorabeherak; beste batek, aitaginarreba eta suhiaren artekoak; hurrena, editore eta idazlearen artekoak; bada norbere izenari buruzkorik; aita-alaben arteko zerak kontatzen duenik; nagusi-morroien artekoak, senar-emazte, neska-mutil, eta ez dira falta sakelako telefonoekikoak ere. Ez dira, beharbada, barre-algaraz irakurtzeko testuak, baina bai irribarrea eragiten dutenak. Batzuk ahozkoagoak dira, beste batzuk irakurrita hobeto ematen dutenak, baina denek ere xede dute kafea hartu bitarteko irakurketa atsegina izatea.
