Zirtak su eleberri historikoa da, egiazko gertakizun batean oinarritua, egiazko pertsonaia bat protagonistatzat duena: Egeria, mendebaldeko lehen emakume bidaiaria eta idazlea. Guregana heldu diren testuetatik abiatuta, Maite López Las Herasek IV. mendeko emakumearen bidaia luzea kontatzen digu, Gallaeciatik Lur Santuraino. Ibilbidean zehar protagonistak biziko dituen gorabeherak ugariak eta erakargarriak izango dira, orduko testuinguru nahasi eta berezian kokatuak, Erromatar Inperioaren gainbeheran eta Kristautasunaren hastapenetan, hain zuzen.
Beste elementu bat tartekatuko da, ordea, kontakizun osoan zehar, liburuaren funtsa izango dena: zentsura. Erdi Aroko kopista desberdinen lana eta bizimodua ezagutu ahal izango ditugu, Egeriaren lanaren zein zati eta zein ez kopiatu erabakiko dutenak, nolabait ere guregana heldu den testigantzaren zergatia azalduko digutenak.
Urtzi Urkizu Adrian (Lezo, 1975) Kazetaria, Euskaldunon Egunkaria-n erredaktore izan zen, eta Berria-n lan egiten du 2003an sortu zenetik, komunikazioari, kazetaritzari eta ikus-entzunezkoei buruzko gaietan espezializatuta. Bi dokumental zuzendu, hainbat liburu kolektibotan parte hartu, eta bakarka bi literatura lan argitaratu ditu. 2024an, Txoria hodei artean liburua argitaratu zuen, Euskal Telebistaren iraganari eta etorkizunari buruzkoa. 2025ean, […]
Bide bihurrietan. Gogoeta jauzilariak hamabi atalek osatutako saiakeran, gai anitzez aritzen da egilea, irakurlea hausnarketaren lurralde urrunetara eraman nahian. Bidaia horretan, idazleari arintasuna dagokio, Italo Calvinok esan zuen bezala. Hau da, saiakerako gogoetek jauzilari izaera dute. Haria hartu, utzi eta berreskeratu egiten dute, testuinguru eta garai desberdinetako beste hari batzuek jorratzen diren gaiei argia egin ahala. Eta gogoetak bihurriak ere badira lerro zuzenari ihes egiten diotelako.
Ildo beretik, Italo Calvinok aztertu zuen beste ezaugarri bat da hemen nagusi: zehaztasuna. Bada, saiakerak egiten dituen jauziek oinarri sendoa dute, nahiz eta ezusteko lekuetara eraman. Ez dira ez hutsalak ez errazkeriaz eginak; aitzitik, begirada zorrotz bati zor zaizkio, zeina filosofia, historia, antropologia, politika, filologia… eta literaturaren arloko adibideez elikatzen baita. Hortaz, adi: ezer ez doa esan gabe, ezer ez da jakintzat ematen. Izan ere, sasi argudioak arriskutsuak dira eta bidea ematen diote bidegabekeriari. Azken batez, nonahi eta noiznahi agerian utzi beharreko zentzugabekeria eta bidegabekeria horiek dira saiakeraren ardatza. Hala bada, irakurleak topo egingo du bertan gaitzetsitako emakume buruargiekin eta erbesteratutako moriskoekin, besteak beste, eta aukera izango du herritarren heriotzarekiko arrozteaz, taigako herrien gainbeheraz, Stalinen patriarkalismoaz, nazismoaren hutsaltzeaz, inperioetako gerrek eta kolonialismoak eragindako hondamendiez eta abarrez… hausnarketa sakona egiteko.
Idazlan honek dakarren bibliografia oparoak, bestalde, ateak irekitzen dizkio irakurleari, nahi izanez gero, bere jakin-mina asetu arte ikertzen jarrai dezan.
Santi Leoné Puncel (Iruñea, 1972) Bi saiakera eta ipuin liburu bat argitaratu ditu: Euskal Herri imajinario baten alde (Elkar, 2008), Euskal Herria 19. mendeko bidaia-liburuetan (Alberdania, 2009) eta Liztor mutanteak (Susa, 2022). Hainbat itzulpen ere egin ditu. Tarteka, prentsan kolaboratzen du. Katixa Dolhare Zaldunbide (Ezpeleta, 1982) Literaturan doktore, frantses eta euskara irakasle da, bigarren hezkuntzan […]
Diskriminazioen aurkako borroka areagotu den garaiotan, kezka sortu da, zer egin behar den jokabide gaitzesgarria daukan idazlearekin: bere obra zentsuratu, irakurtzen segi? Jon Mirande izango da euskal literaturan idazle polemikoaren paradigma, idatzi zituen gauzengatik, baina are gehiago agian pentsatzen zituenengatik. Jaio zenetik ehun urtera, Santi Leoné, Katixa Dolhare eta Gorka Bereziartua ahalegindu dira galdera horri Zer egin Miranderekin? erantzunak ematen, ugariak, desberdinak, oinarrituak; guztiak ere, segur aski, galdera berriak ekarriko dituzten erantzunak.
diskrezioaren imitazioa traizionatuz, autobiografiatik asko edaten duen liburu bat idatzi du: Ni, laiko. Bertan, erlijioarekin harremana duten pasarte biografikoen ondoan, laikotasunaren aldeko aldarria egiten duten orrialdeak bildu ditu, jendarteari dagozkionak erlijiotik askaturiko giza autonomiak erabaki beharko lituzkeela jakitun. Adimen artifizialak sekula idatzi ezingo lukeen liburu honek, sinestuna zein fedegabea, guztiak ere aseko ditu.
Markos Zapiain (Irun, 1963) Filologian lizentziatua eta Filosofian doktorea. Batxilergoko irakaslea izan da urtetan, eta komunikabide askotako kolaboratzaile. Saiakera ugari idatzi du, literatura, filosofia eta gizarte gaiak uztartuz, hala nola, Errua eta maitasuna (2002), Talatik tiroka (2009), Saizarbitoria eta iragana (2015), edota Txillardegi hizkuntzalari (2024). Joxan Elosegirekin batera Enbolike saiakera bilduma sortu zuen.
Gorka Bereziartua Mitxelena (Hernani, 1984) Kazetari kultural gisa egin zen ezagun Argian eta Ez gara neutralak (2019) saiakeran hedabide horren filosofia aztertu zuen. Literaturan, Kevin Heredia idazle kolektiboko kide gisa, Hor hago, Kevin? (Meettok, 2010) nobelaren egileetako bat izan zen. Egun, doktorego-tesia egiten ari da EHU eta UPPA unibertsitateetan.
Katixa Dolhare Zaldunbide (Ezpeleta, 1982) Literaturan doktore, frantses eta euskara irakasle da, bigarren hezkuntzan eta unibertsitatean. Sorkuntza testu batzuk plazaratu ditu (Biribilgune, Elkar, 2012) eta iritzi-kronikak eskaintzen (Berria, Argia, Euskal Irratiak). Ikerketan ere ari da.
Es el joven estudiante que se metió de lleno en la lucha antifranquista, el portavoz de un partido de la izquierda radical, el profesor de una universidad que estaba dando sus primeros pasos. Es uno de los investigadores más importantes en el terreno de la cultura y de la comunicación, el intelectual público que ha participado en infinidad de debates clave para entender la fisionomía actual del País Vasco. Es el amigo, el padre, el compañero. Y, por qué no decirlo, es también una figura incómoda para aquellos que rara vez se aventuran a pensar más allá de lo que dictamina su círculo ideológico más próximo. Es Ramón Zallo Elgezabal, que con un tono autobiográfico poco habitual en su trayectoria, nos propone en Retrovisor y bisturí un ejercicio de su memoria crítica de los últimos 60 años, indispensable para entender nuestra realidad política, social y cultural en toda su complejidad.
