Orratzak paperezko tximeletari

Mikropoemaz osaturiko liburu honetan, mota askotako haikuak topatuko ditu irakurleak. Egileak zorrotz eusten dio haikuaren 5-7-5 silaben neurriari, eta orobat haikuaren irudi poetikoaren soiltasunari. Batzuetan hunkiduraz, beste batzuetan jolasez, beti sotiltasunez, egileak existentziari begiratzen dio bere baitatik, bere amodio eta maitasunetik, ahots apal baina sendoa eraikiz, orratzak ziztatuz paperean, ez tximeleta gisa disekatzeko, baizik eta eguratsera hegaldarazteko.

Izan zitekeena

 Memoria eta errelatoa bezalako hitzak ahoz aho dabiltzan garaiotan, ohikoak dira historiaren interpretazio autolegitimatzaileak, iragana interpretatzen dutenak orainaldiko arrazoia atzera proiektatuz, zertan asmatu zen eta zertan ez argi utziz. Gorka Etxebarriak bestelako begirada batez berrikusten du Herri Batasunaren historia: sententziarik emateko asmorik gabe, une bakoitzean jokoan zeuden indarrak eta tentsioak xehe aletuz, izan zitezkeen —baina izan ez ziren— beste historiak ere izendatuz. 

1978koa da koalizioaren sorrera-unea, baina egilea atzera-aurrera dabil etengabe, une haren erro historikoak ahalik eta konplexutasun handienaz harilkatu nahian: 60ko hamarkada itzultzen da zenbaitetan, frankismo hasieraraino ere bai noiz edo noiz, ostera ere 70-80ko hamarkadara etortzeko. Joan-etorri horretan, hainbat galdera plazaratzen ditu: zein korronte ideologikok eragin zuen Herri Batasunaren sorreran? Nola interpretatu zituzten Franco hil osteko baldintza historikoak? Zer esan nahi zuen Euskal Herri Langileak, eta nola eraiki zen subjektu hori? Zer harreman izan zuen koalizioak tradizio antifrankistarekin, langile-mugimenduko eta auzo-elkarteetako kultura asanblearioarekin, euskalduntasun existentzialistarekin, edota kultur munduko mugimendu berriekin? 

Nekez topa daiteke orriotan erantzun definitiborik. Liburuak, ezer egitekotan, irakurlea gonbidatzen du garai hari barrutik erreparatzera, orduko zentzu-markoak eta horizonteak ahal bezainbat disekzionatuz. Orriz orri, gertakari zehatzak eta protagonisten bizipenak txirikordatuz, kultura politiko baten askotariko dimentsioak zabaltzen dira, esplorazio-eremu batean nola. Eta eremu horretan historia etengabeko disputa da, garaian garaiko protagonistek beren ekinez eraikitzen duten hari hauskorra. 

Liburu honetan barneratzen denak, proiektu politiko baten erroez gain, topatuko du hortik haragoko zerbait ere: Euskal Herriaren historia garaikideko aldi konplexu eta sutsu baten erradiografia sakona.

Izan gizona

Gizon izaten nola ikasten dugun eta nola desikasi dezakegun aztertzen duen saiakera.

Simone de Beauvoirrek esan bazuen emakumeak ez direla emakume jaiotzen, emakume bilakatzen direla, gauza bera esan liteke gizonez, hau da, ez direla gizon jaiotzen, gizon bilakatzen direla. Nola bilakatzen da haur bat, ordea, geroan izango den gizon hori? Bada, nahi baino askatasun gutxiagorekin, eta, aldiz, gizarteak ezarritako mandatu askori jarraiki. Horregatik saiakera honen izenburua, Izan gizona, inperatiboki, inposatutako gizon eredu bat baita gizartean nagusi, eta ihes egiteko zail. Eta gizon izateko modu hori, ez bakarrik emakumeentzat, gizon askorentzat ere izan daiteke kaltegarri. Autobiografiaren bidea ibilita, autoreak gizon konkretu bat nola osatzen den erakusten digu, gizontasuna finkatzen duten instituzio nagusiak aztertuta: familia, eskola, maitasuna, lagunartea, gizarteratzea, gerra-kultura. Eta gizonezkoa emakumeak azpiratzen dituen sistematik nola aska litekeen esploratzen du, halaber. 

Estoucha

Una mujer que desafió al fascismo, sobrevivió a los campos nazis y

dejó una huella imborrable en la historia de Euskadi.

Entre las innumerables vidas extraordinarias que permanecen ocultas durante décadas, algunas emergen finalmente para ocupar el lugar que les correspon­de en la memoria colectiva. Es el caso de Esther Zilberberg, conocida como Estoucha, protagonista de una trayectoria tan fascinante como ejemplar.

Con apenas veinte años, abandonó Bélgica, donde cursaba estudios de Medicina junto a su amigo Abram Gostinski, para trasladarse a Irun y defen­der a la República frente al golpe militar de 1936. Judía polaca, antifascista convencida y firme defensora de la emancipación de las mujeres, se convirtió en la única mujer extranjera documentada que llegó a Gipuzkoa como volun­taria internacional.

Su paso por Euskadi fue excepcional. Combatió en los frentes de Irún, Legutio y Otxandio; sobrevivió al bombardeo de Durango; trabajó como sanitaria, periodista y propagandista antifascista, y alentó desde las páginas de la revista Mujeres la resistencia de los gudaris y de la población civil.

Su historia forma parte inseparable de la memoria vasca y de la lucha internacional contra el fascismo. Tras la derrota republicana, continuó com­batiendo en la Resistencia francesa. Fue detenida, torturada y deportada a los campos de concentración nazis de Ravensbrück y Mauthausen. A pesar de las pérdidas, la persecución y el exilio que marcaron su existencia nunca renun­ció a los principios de fraternidad, solidaridad, justicia social y libertad que guiaron toda su vida.

La trayectoria de Esther Zilberberg atraviesa algunos de los episodios más dramáticos del siglo XX y rescata la memoria de una mujer excepcional cuya valentía, generosidad y compromiso político la convierten en una figura imprescindible para comprender la historia del antifascismo y los valores democráticos que aún hoy nos interpelan.

Su legado constituye un patrimonio ético universal y un ejemplo de dig­nidad, resistencia y compromiso que merece ser conocido y transmitido a las generaciones futuras.

Lurpeko eskaileren misterioa

 Ausartuko al zara Iker eta Eztitxurekin eskailera madarikatuetan behera? Misterioa, beldurra eta

abentura lurpeko bidaia zirraragarri batean. 

Iker beti izan da esploratzaile bizkorra, ikerlari ausarta. Baina aurkitu berri dituen lurpeko eskailera zahar horiek beldur pixka bat sortzen diote. Kanposanturainoko bidea egiten omen dute eta, gainera, madarikatuak daudela jakin du.
Bakarrik ausartzen ez denez, Eztitxu prest dago abentura arriskutsu horretan laguntzeko.
Bien artean argituko ote dute eskailera madarikatu horien misterioa? Bidaia hastera doaz, baina ez dakigu amaituko duten.

Leire Iparragirre

Leire Iparragirre, 1983an jaiotako Gasteiztarra. Arte Ederretan lizentziatua, Euskal Herriko Unibertsitatetik. Pintura eta ilustrazioa izan dira bere bizitza bete duten arloak. Baina ilustrazioan bere lana oinarritzea erabaki du. Mundu honetan sartu eta bere ilustrazioek eman, sentiarazi, amesteko eta erakusteke daukaten guztia ateratzeko aukeren bila.

Antton Kazabon Amigorena

Antton Kazabon Amigorena (Oiartzun, 1954) Oiartzungo Haurtzaro ikastolako irakasle eta zuzendari izana. Bertako Bertso Eskolaren sortzaile. Bertsolaritza arloan materialgintzan, gai jartzaile, epaile, bertso jartzaile, kronikari, irrati eta telebistako komentarista… lanetan urte luzez aritua. Ehun eta berrogei bat liburu argitaratu ditu, gehienak haur eta gazte literatura sailekoak. Lehenengoa Letrak bertsotan (Elkar, 1987). Eta azkenekoa Unairen memoriak […]

Georges Waysand

Georges Waysand (Bruselas, 1941). Es físico cuántico, escritor y exdirector de investigaciones del CNRS en la Universidad París VII. Reconocido internacionalmente por sus aportaciones a la superconductividad y a la investigación en laboratorios subte-rráneos de partículas, ha desarrollado una brillante trayectoria científica sin abandonar nunca su compromiso con la memoria histórica europea. Hijo de resistentes […]

Gorka Etxebarria Dueñas

Gorka Etxebarria Dueñas (Gasteiz, 1988) Historia Garaikidean doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatetik. Nazionalismoaren historia, espainiar trantsizioa eta zinemako estereotipo politikoak landu ditu. Sozialismoaren historia labur bat (Gite-Ipes, 2016) liburuaren egilea da.

Hona hemen gu biok

Istorio gazi-gozoak dakarzkigu Dorothy Parker-ek, andre-gizonen arteko ika-mika tirabiratsuak, inolako harropuzkeria eta lotsarik gabe azalduak, gordin eta garden. Kontakizun bihurri, minbera eta hunkigarriak dira. Istorio zorrotzak, umorez eta atsekabez beteak. Ikara eragiten duten umorez zipriztindutakoak. Suharrak dira, grina biziz idatzitakoak, betiereko gorabehera katramilatsuak dituztenak kontagai: senar ankerren doilorkeria, emazte otzanen mendekotasuna, senitartekoen itxurakeriak, bikote harremanetako gaizki-ulertzeak, jeloskorkeria, bakardadea, egunerokotasunaren ohikeria, txutxu-mutxuen maltzurkeria, jendarteko bereizkeriak, txirotasuna, arrazakeria, amatasuna, abortua, dibortzioa, buruaz beste egitea… Haatik, ez dira istorio sentibera hutsalak. Ez dira kontakizun arinak, inozoak; pisuak eta larriak baizik. Benetakotasun egiazkoa darie. Argi eta garbi islatzen gaituzte. Eta geure buruaz irri eginarazte digute, bihozgabe, basaki.