Unos personajes en el arrabal de la historia; la intervención, inquietante siempre, de lo sobrenatural, lo extraño o lo cotidiano, al dictado de lo imprevisible; una escritura que, además de atender al placer de narrar, deja que los personajes y las historias caminen con total autonomía por «esos caminos que hace tiempo dejaron de ser de Dios». Vidas sin más norte que el sentimiento, mirada distanciada, lenguaje ágil y preciso: he aquí el modo, libre, reconfortante, de acceder al milagro literario de esta novela, tan sólida en su arquitectura como fértil en la imaginería que la habita.
Azken hostoa erori zitzaiolarik XX. mendearen arbolari, leihotik begira harrapatu zuen egilea. Leihotik zeri erreparatuko eta orbel artean hasi da begira, zer geratuko den eta zer ez bereizi nahian. Izan ere, XX. mendeak orbel ugaria utzi du, tartean, ongarri bihurtuko dena lurrerako, baina baita pozoitsu gerta daitekeena ere. Paradoxen mendea izan dela dio Salaburuk. Aurrerapen ikaragarriak gertatu dira zientzian eta teknikan, baina, aldi berean, pentsatzekoak ez ziren biztanle kopuru aldaketak gertatu dira mundu «aurreratuan», GKEak dira nonahi, eta zientziari eraso egiten zaio hainbat unibertsitatetan. Gerren, genozidioen, eritasunen eta goseteen mendea, bai, baina giza eskubideena ere bai. Mundu global bat sumatzen da ekonomian, baina, aldi berean, haustura politikoz betea. Abiapuntu, Euskal Herria du Salaburuk, eta mendean zehar euskaldunez utzitako aztarna han-hemenka ageriko da; baina mundu osoa du aztergai eta kezkagai. Liburu aberatsa eta samurra, dena jarraian irakurtzeko. Baina, aldi berean, abaildurik joan zaigun mendearen oroigarri, kontsulta gisa erabiltzeko ezin egokiago gertatuko dena.
«Se ha convertido casi en un lugar común entre los vascófilios el reconocimiento de que carecemos de estrategia y estrategas en el terreno del euskera y en el de la convivencia entre los diversos idiomas. Y cuando nos referimos a ello, la alusión, directa o indirecta, a Koldo Mitxelena es insoslayable. El pensamiento de Koldo Mitxelena -vínculo con el pasado, maestro en el presente, compañero en el viaje hacia el futuro- transmite una visión absolutamente actual del país y del idioma, y en la conyuntura política que hoy vivimos, abrumados por el riesgo de que la larga sombra de la incomunicación oscurezca la convivencia, me parece importante sacar a la luz el pensamiento de Mitxelena, y no, precisamente, para avivar la brasa del conflicto, sino para dar a conocer un punto de vista -el de Koldo Mitxelena- relevante y sensato: ese mismo que aún, sin duda y al margen de las ideologías, constituye el mejor fruto que la sociedad vasca puede ofrecer. Eran razones de convivencia las que llevaron a Mitxelena a considerar tan clara y vital la necesidad de la unificación del euskera, y, por encima de los conflictos de la época, el tiempo ha demostrado de manera inapelable que el euskera unificado, además de modernizar la lengua, ha unidido a los vascohablantes. Sin euskera unificado, ni el euskera ni el País Vasco serían lo que hoy son. Lamentablemente, este pueblo no ha saldado aún esa deuda contraída con Mitxelena ni, lo que es peor, la que hemos contraído con nosotros mismo». ANJEL LERTXUNDI
Thailandiako noodle izugarriak itsas abentura bat da Bilbon barrena. Thailandiako neskato batek antzinako formula magiko bat gaizki erabili, eta uholde ikaragarri bat sortu du nahi gabe. Honela Thailandiako noodle edo espagetiez gainezka ageri dira Bilboko kaleak. Mundua amenjesus batean hankaz gora jarri ondoren, ahalegin handia egin behar da dena berriro konpontzeko. Neskatoaren barne mundua ere agertzen da kontakizunean, amaren gomendioak eta aititarekiko oroitzapenak. Bestalde, Thailandiako sukaldaritzako errezetak tartekatzen dira eta Bilboko taxi gidari baten purrustadak.
Idazlea irakurle amorratua da edo nekez izango da idazle. Bi lanbide horiek ditu hausnar-gai Lertxundik literatur saio honetan, idazle lana eta irakurle lana. Plazerrez eta minez egiten diren bi jardun horiei lanbide deitzea zilegi bada. Literaturaz egiten du orobat gogoeta autoreak, eta literaturaz gogoeta egitea bizitzaz ere gogoeta egitea denez, Paveseren haritik, bizitza lanbide ere izan dezake liburu honek izenburu. Literatur saioa da Mentura dugun artean liburua. Tesi liburu eta saio akademikoetatik oso urrun, kontakizunaren eta kontatzearen -ongi kontatzearen- mentura eta saioa ez daudela elkarren artean mutur joka erakustera dator, betiko maitasunez, Lertxundi, ez dagoela debekurik saioaren eta atseginaren artean. Orri hauetan bertan irakur daitekeenez, idazketa bezain ekintza sortzailea da irakurketa, plaza berean elkartu behar dute biek literatur miraria gerta dadin. Joseph Conrad-ek zioen idazleak liburuaren erdia baino ez duela idazten eta irakurlearen kontura doala beste erdia. Erdi honek beste erdia behar du, beraz, zirkulua osatzeko.
A menudo la vida se filtra entre nuestros dedos, caprichosa como el agua. Como el agua, desdeña las redes con que el humano animal se afana en capturar las criaturas que acoge en su seno. Como el agua, sabe recogerse en el regazo de quien acierta a amoldarse a su fluir eterno. Y eso es lo que Asun Balzola logra con sus pinceles y con su pluma. Su poética, tanto gráfica como literaria, posee el vigor del artista resuelto a pasar por encima de cualquier pauta canónica de géneros y registros con un solo objetivo: narrar con verdad, narrar con pasión. En Desde mis ruedas, Balzola se alía, indistinta y a veces simultáneamente, con las formas memorialísticas y con la ficción pura; con el retrato de épocas y personajes y con la observación mordaz del entorno. Y, siempre, con un poso de humor, sereno, sí, pero ciertamente penetrante.
Hamalau bakarrizketa biltzen da liburu honetan. Hamalau idazlek idatziak. Argitaletxetik egin zaie idazleei eskaria: idatz ezazu bakarrizketa bat, lehen pertsonan beraz, giza harremanak gaia hartuta, nahi duzun ikuspegitik begiratuta, beti ere umore klabean, aurren kolpean, jakina, irakurria izan dadin, baina beti ere buruan duzula egunen batean antzezle batek publiko aurrean agertoki gainetik esan dezakeela. Hamalau idazlek erantzun diote gure eskariari Batek etxe bateko bizilagunen gorabeherak; beste batek, aitaginarreba eta suhiaren artekoak; hurrena, editore eta idazlearen artekoak; bada norbere izenari buruzkorik; aita-alaben arteko zerak kontatzen duenik; nagusi-morroien artekoak, senar-emazte, neska-mutil, eta ez dira falta sakelako telefonoekikoak ere. Ez dira, beharbada, barre-algaraz irakurtzeko testuak, baina bai irribarrea eragiten dutenak. Batzuk ahozkoagoak dira, beste batzuk irakurrita hobeto ematen dutenak, baina denek ere xede dute kafea hartu bitarteko irakurketa atsegina izatea.
Cuando llega el momento, es preciso hacer callar toda música y escuchar el silencio. Con toda atención. Especialmente si cuanto nos llega es estrépito, más que verdadera música. Es necesario que cese todo ruido al instante, si se desea comenzar de nuevo a oír con plena consciencia. Eso querría ser, al menos, este libro: silencio. Un alto en medio del estrépito, antes de seguir adelante. Una pausa. Nada más. Quedan recogidas aquí cinco entrevistas con otros tantos escritores vascos, solistas, todos ellos, de una orquesta más amplia. Sabemos que, sin ellos, no sonaría igual la música de la literatura en lengua vasca del final del siglo XX, ni tampoco la de estos inicios del XXI. Sabemos que, sin los libros de estos cinco escritores no habríamos llegado hasta aquí. Se trata de las opiniones de cinco escritores, presentadas en orden alfabético inverso: Sarrionandia, Saizarbitoria, Lertxundi, Izagirre y Atxaga. Tal cual.
Eguzkipekoak ez da autoreak irakurritako liburuen iruzkin bat. Irakurketa bilduma bat baino zerbait gehiago da. Gu denon bizitzaren parte diren besteen bizitzaz osatua dago. Autorearen lagunak dira. Liburuak irakurriz egin dituen lagunak. Lagun hauetako gehienak inoiz erre, inoiz gozarazi zituen eguzkia bezain errealak; beste batzuk, berriz, fikziozkoak dira; hainbatek noski, errealitatetik zerbait, eta fikziotik beste zerbait dute. Liburu honen xarma, sorkuntzaren gaineko sorkuntzan dago; inork asmatu eta liburu batean jarri zuen pertsonaia hori edo bere bizitza kontatzeko lana hartu duen pertsona hori oinarri hartu eta beste zerbait eraikitzean. Agertzen den jendea gu bezalakoa da, kaleko jendea, hainbat kaletako jende, eguzkipean dabilena edo ibili dena. Orain arte Pablo Sastreren lagunak; gaurtik aurrera, gureak ere bai.
Itsasoan euria, egurra basoan, egunez ilargia eta gizonezkoen titiak aipatzen dira euskal esaera zaharretan alferrikako gauzen adibide eta eredutzat. Joan deneko hiru urteotan (2000-2003) Euskadi Irratiko Goizean Behin saioan ostiralero hitzalditxo bat egiten aritu naizelarik, sarritan eraso izan dit nire jarduna alferrikako omen diren lau gauza horietako edozein baino ere alferrikakoagoa zelako irudipen ez batere erosoak. Baina alferrikakoen dirudien zerak ere izan ohi du bere onuratxoa, eta esperantza horrek ematen dizu kemena, hala ere jardunean jarduteko, itsasoan euri izateko. Euria, izan ere, itsasoan ari duelarik, mesede gerta lekioke irla txiki batean naufrago dagoenari. Eta nago gure herri honetan irla bakarti gehiegi ez ote dagoen, eta alferrikako euria zinez estimatuko duen naufrago ez gutxiago. Ehun eta berrogeita hamarren bat hitzalditxo egin nituen guztira, eta horietarik heren bat jaso ditugu liburu honetara. Gehiegi, hala ere, bakoitzean iritzi bana agertuko dela uste izateko: ez dago axolako hainbeste gai, eta, balego ere, nik ez dut hainbeste iritzi. Bakoitza bere zoroak bizi du, eta nirea argi asko agertzen da, behin eta berriz, testu hauetan. Herri izan nahi eta ezin duen herriko herritar izan nahi eta ezin duen baten zoroa, alegia.
